David Edwards – sekretarz generalny Międzynarodówki Edukacyjnej (Education International) – mówi o fenomenie tajnego nauczania w okupowanej Polsce: Nawet w ekstremalnie trudnych warunkach można ocalić wartości, w które się wierzy, zachować pewną niezależność, nie ulec wrogiej sile, walczyć o równą i demokratyczną edukację dla tych, którzy mieli być wykluczeni z dostępu do oświaty i skazani na gorszą edukację. Tajne nauczanie pod egidą TON mogło rozwinąć się dzięki sile organizacyjnej związków zawodowych, w tym szczególnie Związku Nauczycielstwa Polskiego.
Październik 2019 r. jest miesiącem pamięci o Tajnej Organizacji Nauczycielskiej. Pod tym kryptonimem 80 lat temu ZNP rozpoczął – w warunkach okupacji – tajne nauczanie dzieci i młodzieży oraz rozwinął podziemną działalność niepodległościową. Fenomen TON i niezwykła historia tajnego nauczania są znane także związkowcom z zaprzyjaźnionych z ZNP zagranicznych organizacji nauczycielskich. Artykuł o TON opublikował David Edwards – sekretarz generalny Międzynarodówki Edukacyjnej (Education International).
David Edwards przedstawia w swoim artykule szczególne warunki w jakich powstała i działała Tajna Organizacja Nauczycielska i zwraca uwagę, że był to dla Polaków nie tylko czas okupacji i niewoli, ale także masowej eksterminacji prowadzonej przez Niemców. Tajne nauczanie było zatem ważną formą walki (oprócz walki zbrojnej) z najeźdźcą, była to walka o ocalenie tożsamości narodowej. Tak samo niebezpieczna i wymagająca bohaterstwa jak walka zbrojna, lecz prowadzona przez cywili.
Autor zwraca również uwagę na fakt, że tajne nauczanie pod egidą TON mogło rozwinąć się dzięki sile organizacyjnej związków zawodowych, w tym szczególnie Związku Nauczycielstwa Polskiego, który przed wojną był największą organizacją nauczycielską, zrzeszał ponad 52 tys. nauczycieli i pracowników naukowych z blisko 90 tys. wszystkich pracujących w przedwojennej Polsce.
David Edwards pisze także o fenomenie i wyjątkowości tajnego nauczania, które było organizowane na ogromną skalę i było zjawiskiem niespotykanym w innych krajach okupowanej Europy. Dla autora tekstu historia TON jest także ważną lekcją dla dzisiejszych nauczycieli, z której wypływają kluczowe wnioski dla edukacji i demokracji. Bo dowodzi jak potężna jest siła edukacji, misji nauczycieli, tradycji i dumy z zawodu nauczyciela. Pokazuje, że nawet w ekstremalnie trudnych warunkach można ocalić wartości, w które się wierzy, zachować pewną niezależność, nie ulec wrogiej sile, walczyć o równą i demokratyczną edukację dla tych, którzy mieli być wykluczeni z dostępu do oświaty i skazani na gorszą edukację.
Artykuł Davida Edwardsa powstał na podstawie publikacji „Głosu Nauczycielskiego” i tekstów red. Witolda Salańskiego. W ten sposób Głos przyczynił się do upowszechnienia wiedzy o nieznanym szerzej na forum międzynarodowym aspekcie działalności Polskiego Państwa Podziemnego, czyli o TON i tajnym nauczaniu.
Artykuł ukazał się na łamach “Perspectives” – internetowego magazynu wydawanego przez Kanadyjską Federację Nauczycieli (Canadian Teachers’ Federation), zrzeszającą ponad 273 tys. nauczycieli w całej Kanadzie. David Edwards wywodzi się z działającego w USA związku zawodowego nauczycieli National Education Association. Obecnie jest sekretarzem generalnym Międzynarodówki Edukacyjnej, światowej federacji związków zawodowych zrzeszających 32 miliony nauczycieli i pracowników edukacji z 173 krajów.
Pisze o tym dziś „Głos Nauczycielski”.
