Polemika ze stanowiskiem RIO w Bydgoszczy w sprawie niezaliczania wynagrodzenia z art. 35 ust. 3e KN do ekwiwalentu pieniężnego za urlop i trzynastki autorstwa prawnika Krzysztofa Lisowskiego
Stanowisko RIO w Bydgoszczy
Regionalna Izba Obrachunkowa w Bydgoszczy w opinii z dnia 6.02.2026 r. (RIO-NR.N-432-1.2./2026) sformułowała tezę, że wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe, wypłacone w sytuacji wskazanej w art. 35 ust. 3e zd. pierwsze KN, jest wynagrodzeniem przestojowym i jako takie nie podlega zaliczeniu jako składnik wynagrodzenia urlopowego, a tym samym nie zalicza się do ekwiwalentu pieniężnego za urlop, a więc nie zalicza się go także do trzynastki i nagrody jubileuszowej. Stanowisko RIO opiera się na tezie, że wynagrodzenie o którym mowa w art. 35 ust. 3e KN jest wynagrodzeniem przestojowym i z tego powodu nie podlega zaliczeniu do wynagrodzenia urlopowego, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26.06.2001 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania wynagrodzenia oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy nauczycieli (r.wyn.url.nau.), stwierdzającym, że w wynagrodzeniu za urlop wypoczynkowy nie uwzględnia się wynagrodzenia za czas gotowości do pracy oraz za czas niezawinionego przez pracownika przestoju.
Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe – a nie wynagrodzenie przestojowe
W mojej opinii RIO błędnie definiuje wynagrodzenie, o którym mowa w art. 35 ust. 3e KN jako wynagrodzenie przestojowe. Wynagrodzenie wskazane w treści art. 35 ust. 3e KN jest bowiem wynagrodzeniem za godziny ponadwymiarowe.
Zgodnie z treścią art. 35 ust. 3e KN, wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje również w przypadku, gdy niezrealizowanie przez nauczyciela przydzielonych godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do realizacji tych zajęć.
Wykładnia językowa wskazuje, że jest to dokładnie takie samo wynagrodzenie jak za pracę w godzinach ponadwymiarowych, o czym świadczy nie tylko expressis verbis dyspozycja art. 35 ust. 3e KN, ale i wewnętrzna systematyka aktu prawnego – tj. umieszczenie przepisu w treści art. 35 KN.
Karta Nauczyciela w całości określa zasady ustalania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, a więc zgodnie z treścią art. 91c ust. 1 KN nie stosuje się w tym zakresie przepisów ustawy Kodeks pracy.
Skoro ustawodawca w art. 35 ust. 3e KN wskazuje prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, to tym samym przyjmuje fikcję prawną, że godziny te były faktycznie zrealizowane. Prawo do tego wynagrodzenia jest niezależne od kwestii zrealizowania godzin statutowych (art. 35 ust. 3e zd.drugie KN).
Z tego powodu rozróżnienie dokonane przez RIO, zgodnie z którym tylko w sytuacji wskazanej w art. 35 ust. 3e zd.drugie KN, tj. zrealizowania przez nauczyciela godzin statutowych, powstaje prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, a w przypadku niezrealizowania takich zajęć jest wynagrodzeniem przestojowym – jest interpretacją błędną.
Praca wskazana w treści art. 35 ust. 3e zd.drugie KN jest ma bowiem charakter fakultatywny i nie wpływa na prawo nauczyciela do wynagrodzenia. Nauczyciel na podstawie art. 35 ust. 3e zd.pierwsze KN nabywa prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w każdym przypadku, jeżeli pozostawał w gotowości do pracy i bez względu na wykonanie zajęć statutowych.
W każdym przypadku, a więc w sytuacji gotowości do pracy, jak i zrealizowania zajęć statutowych, nauczyciel uzyskuje prawo do tego samego wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe. Ustawa nie dokonuje na gruncie art. 356 ust. 3e KN żadnego rozróżnienia.
Zatem interpretacja RIO która wprowadza na gruncie art. 35 ust. 3e KN rozróżnienie między pracą faktycznie wykonaną i niewykonaną, jest wykładnią contra legem, ponieważ wprowadza kryterium nieznane ustawie. Tymczasem zasadą interpretacji prawa jest zasada lege non distinguente nec nostrum est distinguere („gdy ustawa nie rozróżnia, nie do nas należy rozróżnianie”).
Kwestia gotowości do pracy i prawa do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe
Gotowość do pracy, o której mowa w art. 35 ust. 3e KN, stanowi wyłącznie warunek ustalenia czy nauczycielowi przysługuje prawo do wynagrodzenia, ale nie stanowi o zasadach ustalenia samego wynagrodzenia.
Z treści art. 35 ust. 3e KN nie wynika bowiem odesłanie do art. 81 k.p., a nawet sam przepis nie posługuje się pojęciem „wynagrodzenia przestojowego/wynagrodzenia za gotowość do pracy”, wyraźnie posługując się pojęciem „wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe”.
Pragmatyka nauczycielska nie definiuje odrębnie pojęcia gotowości do pracy, a tylko taką definicję należałoby ewentualnie zastosować na gruncie § 1 ust. 2 pkt 1 r.wyn.url.nau., jako aktu wykonawczego do KN. Stąd też pojęcie „wynagrodzenia za czas gotowości do pracy” oraz „za czas niezawinionego przez pracownika przestoju” należy definiować wyłącznie zgodnie z treścią art. 81 k.p., a nie według dyspozycji art. 35 ust. 3e KN. Zatem na podstawie art. 35 ust. 3e KN nauczyciel otrzymuje wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe na podstawie i na zasadach określonych w art. 35 ust. 3-3b KN, a nie na podstawie art. 81 k.p.
Skutki niezaliczenia wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe
Tym samym wynagrodzenie wypłacone na podstawie art. 35 ust. 3e w zw. z art. 35 ust. 3-3b KN zalicza się do na użytek:
- dodatkowego wynagrodzenia rocznego;
- wynagrodzenie urlopowego/ekwiwalentu urlopowego;
- nagrody jubileuszowej.
Jeżeli szkoła nie zalicza wynagrodzenia z tytułu godzin ponadwymiarowych do ww. świadczeń, narusza prawo pracy. Na podstawie art. 282 § 1 pkt 1 k.p. kto, wbrew obowiązkowi wysokość wynagrodzenia lub świadczenia bezpodstawnie obniża albo dokonuje bezpodstawnych potrąceń – podlega karze grzywny od 1000 zł do 30 000 zł.
Sprawę należy skierować do Państwowej Inspekcji Pracy z wnioskiem o przeprowadzenie kontroli prawidłowości naliczania wynagrodzenia nauczycielom.
Dodatkowe wynagrodzenie roczne
Na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 12.12.1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej, wynagrodzenie roczne ustala się w wysokości 8,5% sumy wynagrodzenia za pracę otrzymanego przez pracownika w ciągu roku kalendarzowego, za który przysługuje to wynagrodzenie, uwzględniając wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy przyjmowane do:
- obliczenia ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy,
- wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy,
- wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy przysługujące pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy.
W § 1 ust. 1 pkt 3 r.wyn.url.nau., wskazano wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw, jako składnik wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy, a więc również składnik ekwiwalentu urlopowego (§ 6 ust. 1 zd.pierwsze r.wyn.url.nau.).
W związku z tym wynagrodzenie, o którym mowa w art. 35 ust. 3e KN jest składnikiem uwzględnianym w dodatkowym wynagrodzeniu rocznym.
Wynagrodzenie urlopowe/ekwiwalent urlopowy
W § 1 ust. 1 pkt 3 r.wyn.url.nau. wskazano wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw, jako składniki wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy, a więc i składniki ekwiwalentu urlopowego (§ 6 ust. 1 zd.pierwsze r.wyn.url.nau.).
W związku z tym wynagrodzenie, o którym mowa w art. 35 ust. 3e KN jest składnikiem uwzględnianym w wynagrodzeniu za urlop wypoczynkowy i ekwiwalencie urlopowym.
Nagroda jubileuszowa
Zgodnie z § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 30.10.2001 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających nauczyciela do nagrody jubileuszowej oraz szczegółowych zasad jej obliczania i wypłacania nagrodę jubileuszową oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy.
W § 1 ust. 1 pkt 3 r.wyn.url.nau. wskazano wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw, jako składniki wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy, a więc i składniki ekwiwalentu urlopowego (§ 6 ust. 1 zd.pierwsze r.wyn.url.nau.).
Tak więc wynagrodzenie z art. 35 ust. 3e KN podlega zaliczeniu na użytek nagrody jubileuszowej.
