Ministerstwo Edukacji Narodowej zwołało Zespół ds. pragmatyki zawodowej nauczycieli, który ma wypracować sposób rozliczania nauczycielskich godzin nadliczbowych. W spotkaniu 6 czerwca 2025 roku wezmą udział ze strony ZNP:
- Sławomir Broniarz, prezes ZNP
- Urszula Woźniak, wiceprezes ZG ZNP
- Małgorzata Kowzan, członek ZG ZNP i prezes Okręgu Wielkopolskiego ZNP.
– Podczas spotkania planowane jest omówienie konsekwencji uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 26 lutego 2025 roku , w której Sąd orzekł, że praca wykonywana przez nauczyciela ponad tygodniowe normy czasu pracy jest pracą w godzinach nadliczbowych w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy – czytamy w zaproszeniu MEN.
Ministerstwo zamierza powołać nową – szóstą już – grupę roboczą w ramach Zespołu ds. pragmatyki zawodowej nauczycieli. Grupa ta zajmie się kwestią godzin nadliczbowych.
Zespół ds. pragmatyki zawodowej nauczycieli został powołany z inicjatywy ZNP przez Minister Edukacji. Jego pierwsze posiedzenie miało miejsce 20 czerwca 2024 r. Od tamtego czasu odbywają się posiedzenia pięciu grup roboczych, zajmujących się następującymi zagadnieniami:
- wynagrodzenia i warunki pracy nauczycieli,
- emerytury i świadczenia kompensacyjne nauczycieli,
- awans zawodowy i ocena pracy nauczycieli,
- kwalifikacje, kształcenie i doskonalenie zawodowe nauczycieli,
- odpowiedzialność dyscyplinarna nauczycieli.
W ramach prac tych grup przedstawiciele ZNP zaprezentowali a następnie przekazali na piśmie konkretne propozycje rozwiązań prawnych poprawiających sytuację nauczycieli i nauczycielek. W skład Zespołu wchodzą członkowie kierownictwa MEN, przedstawiciele ministra pracy, finansów, przedstawiciel IBE, związków zawodowych, jst.
26 lutego br. Sąd Najwyższy orzekł, że praca wykonywana przez nauczyciela ponad normę czasu pracy z Karty nauczyciela jest pracą w godzinach nadliczbowych w rozumieniu Kodeksu pracy (uchwała Sądu Najwyższego z 26 lutego 2025 roku TUTAJ).
„Trzeba podkreślić, że płacenie za przekroczenie norm czasu pracy, czyli za nadgodziny, jest zasadą w polskim systemie prawnym. Jak ktoś pracuje dłużej, to polskie prawo pracy mówi mu o tym, że ma prawo do dodatkowej zapłaty lub rozliczenia tych przekroczeń czasem wolnym” – podkreślił w uzasadnieniu uchwały sędzia SN Piotr Prusinowski.
Spór prawny wynikł z faktu, że regulacje odnoszące się do czasu pracy nauczycieli znajdują się w KN. Ten akt prawny mówi zaś, że „nauczyciel może być obowiązany do odpłatnej pracy w godzinach ponadwymiarowych zgodnie z posiadaną specjalnością, których liczba nie może przekroczyć 1/4 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć”.
Uzasadniając zadanie pytania sędziowie stwierdzili, że nie wydaje się, aby pominięcie w Karcie Nauczyciela regulacji odpowiadającej przepisom Kodeksu pracy dotyczącym pracy w godzinach nadliczbowych wyrażało zamiar ustawodawcy wyłączenia w stosunku do nauczycieli możliwości uzyskania rekompensaty za pracę nadliczbową.
Krzysztof Lisowski, prawnik Biura Zarządu Głównego ZNP: Godziny nadliczbowe różnią się od godzin ponadwymiarowych. Godziny ponadwymiarowe to godziny określone w Karcie Nauczyciela: są to godziny realizowane ponad pensum – czyli np. ponad 18 godzinę pracy (art. 35 KN).
Natomiast godziny nadliczbowe są to godziny realizowane ponad tygodniową normę czasu pracy – tj. ponad 40 godzinę pracy w tygodniu. W przypadku nauczycieli istnieją godziny nadliczbowe na zasadzie odesłania z art. 91c ust. 1 KN zastosowanie mają przepisy Kodeksu pracy dotyczące pracy w godzinach nadliczbowych.
Nauczyciele wypracowują w określonych sytuacjach godziny wykraczające poza 40 godzinną tygodniową normę czasu pracy, np. na wycieczkach, zielonych szkołach, podczas zajęć opiekuńczych wykonywanych w soboty (np. zawody sportowe).
Sprawa zawisła przed Sądem Najwyższym wskazuje, że pracodawcy odmawiają wypłacania wynagrodzenia z tytułu godzin nadliczbowych. Jeżeli wynagrodzenie jest wypłacane to zazwyczaj na skutek wygranych procesów sądowych, a nie „zwykłego” stosowania prawa pracy.
Sprawy były jednostkowo rozstrzygane korzystnie dla nauczycieli np. w wyrokach: Sądu Rejonowego w Lubinie z 02.04.2015 r. IV P 383/14, Sądu Rejonowego w Grudziądzu z 27.09.2016 r., IV P 197/16. Problem z uzyskaniem wynagrodzenia z tytułu godzin nadliczbowych związany jest także z nieewidencjonowaniem całości pracy nauczycielskiej w tygodniu pracy, jak również w sytuacjach związanych z wycieczkami/zielonymi szkołami, często organizowanych w dniach wolnych od pracy.
